STEM : ಕಂಠಪಾಠಕ್ಕೆ ವಿದಾಯ, ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಮೂಲಕ ಕಲಿಕೆಗೆ ಮುನ್ನುಡಿ!

ನವೆಂಬರ್ 8ರಂದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ STEM ದಿನ ಆಚರಣೆಯ ವಿಶೇಷ ವರದಿ: ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಗಣಿತದ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಸಲು ಜಾಗತಿಕ ಕರೆ

✍ ಲೇಖನ : ಮಹೇಶ ಜ್ಞಾನೋಬಾ ಮಹೇಂದ್ರಕರ್ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ತಜ್ಞ, ಬೆಂಗಳೂರು

ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ : ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಇಂದಿನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಿಂತನೆ, ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬೆಳೆಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ 8ರಂದು ‘ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ STEM ದಿನ’ (International STEM Day) ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಜ್ಞಾನ (Science), ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (Technology), ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ (Engineering) ಮತ್ತು ಗಣಿತ (Mathematics) ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ STEM ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಶಿಕ್ಷಕರು, ಪೋಷಕರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ಈ ದಿನದ ಪ್ರಮುಖ ಆಶಯವಾಗಿದೆ.

ನವೆಂಬರ್ 8ರ ಆಯ್ಕೆಯ ಹಿಂದಿರುವ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಕಾರಣ : ಈ ದಿನದ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ ಅದರ ದಿನಾಂಕದಲ್ಲಿರುವ ಪದಚಮತ್ಕಾರ. ನವೆಂಬರ್ 8 ಅನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ‘NOV 8’ ಅಥವಾ ‘#NOV8’ ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ‘Innovate’ (ಹೊಸತನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸು ಅಥವಾ ಆವಿಷ್ಕರಿಸು) ಎಂಬ ಪದದಂತೆ ಉಚ್ಚರಿಸಬಹುದು. ಈ ಪದಸಾಮ್ಯವು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವ, ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಸುವ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ : ನವೆಂಬರ್ 8ರ STEM ದಿನದ ಆಚರಣೆಯ ಮೂಲವನ್ನು 2015ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ National STEM/STEAM Day ಅಭಿಯಾನದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. MGA Entertainment ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಗಣಿತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ದಿನಾಚರಣೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿತು. ನಂತರ ಶಾಲೆಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಈ ದಿನದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು.

STEM ಶಿಕ್ಷಣ ಎಂದರೇನು? ನಾಲ್ಕು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಮನ್ವಯ : STEM ಎಂಬುದು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಪದವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಷಯಗಳಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಕಲಿಯದೆ, ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಿ ನೈಜ ಜೀವನದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸುವುದು ಇದರ ವಿಶೇಷತೆ.

🔬 ವಿಜ್ಞಾನ (Science): ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು, ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು, ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು.

💻 ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (Technology): ಮಾನವನ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಉಪಕರಣಗಳು, ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಮತ್ತು ಹೊಸ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಬಳಸುವುದು.

🛸ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ (Engineering): ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ವಿನ್ಯಾಸ ರೂಪಿಸಿ, ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು.

➗ ಗಣಿತ (Mathematics): ಅಳತೆ, ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ, ಆಕಾರ, ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದು.
ಈ ನಾಲ್ಕು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಮನ್ವಯವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕೇವಲ ವಿಷಯದ ಜ್ಞಾನವನ್ನಷ್ಟೇ ನೀಡದೆ, ಅದನ್ನು ನೈಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬಳಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ STEM ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಒತ್ತು : ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಸಲು ಹಲವು ಯೋಜನೆಗಳು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ 2020 (NEP 2020) ಕಂಠಪಾಠ ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಅನುಭವಾಧಾರಿತ ಶಿಕ್ಷಣ, ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ, ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹಾರ ಕೌಶಲಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದೆ.

ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ಅಟಲ್ ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ಮಿಷನ್ (AIM) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಅಟಲ್ ಟಿಂಕರಿಂಗ್ ಲ್ಯಾಬ್‌ಗಳು (ATL) ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ರೋಬೋಟಿಕ್ಸ್, 3D ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್, ಸೆನ್ಸರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ DIY ಕಿಟ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿ ರೂಪ ನೀಡಬಹುದು.

2025ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವೇಳೆಗೆ ದೇಶದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ 10,000 ಅಟಲ್ ಟಿಂಕರಿಂಗ್ ಲ್ಯಾಬ್‌ಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದ್ದು, 1.1 ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅವುಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಈ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳ ಮೂಲಕ 16 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾವೀನ್ಯತಾ ಯೋಜನೆಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದವು ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಪತ್ರಿಕಾ ಮಾಹಿತಿ ಬ್ಯೂರೋ (PIB) ತಿಳಿಸಿದೆ. 2025-26ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ 50,000 ಲ್ಯಾಬ್‌ಗಳನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೂ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗೊಂಡಿತ್ತು.

ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ STEM ಕಲಿಕೆ ಸಾಧ್ಯ! : STEM ಕಲಿಕೆಗೆ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳೇ ಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ. ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೇ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನ ಮೂಲತತ್ವಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಬಹುದು.

ಕಾಗದ ಬಳಸಿ ಪೇಪರ್ ರಾಕೆಟ್ ಅಥವಾ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ತಯಾರಿಸುವುದು, ಕಾರ್ಡ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ನಿಂದ ಸೇತುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅದರ ತೂಕ ತಾಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು, ನೀರಿನ ಬಾಟಲಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸರಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು, ಬೀಜ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ದಾಖಲಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲ ಮೂಡಿಸುತ್ತವೆ. ಅಡುಗೆ ಸೋಡಾ ಮತ್ತು ವಿನೆಗರ್ ಬಳಸಿ ವಯಸ್ಕರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸರಳ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮಾದರಿಯನ್ನೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಹುದು.

ಇಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಫಲಿತಾಂಶಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವುದು, ಊಹೆ ಮಾಡುವುದು, ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸುವುದು, ತಪ್ಪುಗಳಿಂದ ಕಲಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಸುಧಾರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಅಗತ್ಯ : ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದೂ STEM ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗ, ಕೋಡಿಂಗ್, ಗಣಿತ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರೆ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಿಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಭವಿಷ್ಯದ ಆವಿಷ್ಕಾರಕರನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ : ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ರೋಬೋಟಿಕ್ಸ್, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆ, ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಭವಿಷ್ಯದ ಜಗತ್ತನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೇವಲ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ ಜ್ಞಾನ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮನೋಭಾವ, ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಗುಣ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಕೌಶಲಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ.

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ STEM ದಿನವು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಯೋಗವೂ ದೊಡ್ಡ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಬಹುದು. ಕುತೂಹಲಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ, ಕಲಿಕೆಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ದೊರೆತಾಗಲೇ ನಾಳಿನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಾಗೂ ಆವಿಷ್ಕಾರಕರು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯ.

ಪ್ರಯೋಗವೇ ಪಾಠ, ಆವಿಷ್ಕಾರವೇ ಗುರಿ: ಇಂದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ STEM ದಿನ