ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಯು ವಿಫಲಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, 2029ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 33ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ನೇತೃತ್ವದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಈಗ ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗಗಳತ್ತ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಮಸೂದೆಯ ಹಿನ್ನಡೆಯು ಅಂತಿಮವಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿರುವ ಸರ್ಕಾರವು, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಮುಂದಿನ ಮುಂಗಾರು ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿಯೇ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಮರುಮಂಡಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ ವಿಂಗಡಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪೂರಕ ಮಸೂದೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಸದನದಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದು, ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಈ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ಸರ್ವಪಕ್ಷಗಳ ಒಮ್ಮತ ಮೂಡಿಸಲು ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ.
ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ‘ನಾರಿ ಶಕ್ತಿ ವಂದನ್ ಅಧಿನಿಯಮ 2023’ (106ನೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಈಗಲೂ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಯ ಸೋಲು ಈ ಮೂಲ ಕಾನೂನಿನ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡುವ ಭರವಸೆಯು ಸಂವಿಧಾನಬದ್ಧವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. 2023ರ ಈ ಕಾಯಿದೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮೀಸಲಾತಿಯ ಅನುಷ್ಠಾನವು ಜನಗಣತಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ ವಿಂಗಡಣೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ವಿಫಲಗೊಂಡ ಹೊಸ ಮಸೂದೆಯು ಲೋಕಸಭಾ ಸೀಟುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 816ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತಾದರೂ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ತೊಡಕುಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾದರೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಜಾರಿ ಸುಲಭವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ನಂಬಿದೆ.
ಮುಂದಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಆಯ್ಕೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ; ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಈಗಿರುವ 543 ಲೋಕಸಭಾ ಸೀಟುಗಳ ಮಿತಿಯಲ್ಲೇ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮರುಹೊಂದಿಸಿ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡುವುದು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಕಠಿಣವಾದರೂ ಸೀಟುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು. ಮೂರನೆಯ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಆಯ್ಕೆಯೆಂದರೆ, ಆರ್ಟಿಕಲ್ 334A ಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತರುವ ಮೂಲಕ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ ವಿಂಗಡಣೆಯ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು. ಈ ಮೂಲಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ವಿಂಗಡಣೆಗೆ ಕಾಯದೆ ನೇರವಾಗಿ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದು, 2027ರ ವೇಳೆಗೆ ಜನಗಣತಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡರೆ 2029ರ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಹಾದಿ ಸುಗಮವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಇದೇ ವೇಳೆ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿಯೂ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ ವಿರುದ್ಧ ತೀವ್ರ ವಾಗ್ದಾಳಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಮಸೂದೆಯ ವಿಫಲತೆಗೆ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮುಂಬರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಲಾಭ ಪಡೆಯಲು ಬಿಜೆಪಿ ತಂತ್ರ ರೂಪಿಸಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಸಂಸತ್ತಿನ ಒಳಗೆ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಸಮರ ಎರಡನ್ನೂ ಸಮನಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಸರ್ಕಾರವು, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನೀಡಿದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ 2029ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಲು ಸನ್ನದ್ಧವಾಗಿದೆ.
