ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮುಂದಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ಐದು ದಶಕಗಳಿಂದ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದ್ದ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮರುನಿರ್ಣಯಿಸಲು ‘ಡಿಲಿಮಿಟೇಶನ್’ ಅಥವಾ ‘ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ ವಿಂಗಡಣೆ’ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ 543 ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಥಾನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರ ಬರೋಬ್ಬರಿ 850ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಭೂಪಟವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಬಲ್ಲ ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ.
ಪುನರ್ ವಿಂಗಡಣೆ ಎಂದರೇನು? ಮತ್ತು ಇದು ಈಗ ಏಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯ?
ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಮರುಹೊಂದಿಸುವುದೇ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ ವಿಂಗಡಣೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾವು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿರುವ 543 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವು 1971ರ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ದುಪ್ಪಟ್ಟಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ನೀಡುವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಇಂದು ಒಬ್ಬ ಸಂಸದರು ಕೆಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ 20 ರಿಂದ 30 ಲಕ್ಷ ಮತದಾರರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಕಡೆ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮತದಾರರಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ, “ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ – ಒಂದು ಮೌಲ್ಯ” ಎಂಬ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಶಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲು ಈ ಕವಾಯತು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಉದ್ದೇಶಿತ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ:
ಈ ಬಾರಿ ಸರ್ಕಾರವು ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆ ಮತ್ತು ಡಿಲಿಮಿಟೇಶನ್ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಲು ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸುಮಾರು 815 ಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ 35 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡುವ ಗುರಿಯಿದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕೇವಲ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ; 2023 ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾದ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಾನೂನನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಇದು ಮೊದಲ ಮೆಟ್ಟಿಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮರುಹಂಚಿಕೆಯ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 33 ರಷ್ಟು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೀಸಲಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿದೆ.
ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘರ್ಷ:
ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ಇದು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನಡುವೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದೆ. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವುದರಿಂದ ಆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಲಿವೆ. ಆದರೆ, ಜನಸಂಖ್ಯಾ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ತಮಿಳುನಾಡು, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದಂತಹ ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಥವಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಬೀಳುವ ಭೀತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಹುಮಾನ ನೀಡುವಂತಾಗಬಾರದು ಎಂಬುದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳ ಪ್ರಬಲ ವಾದವಾಗಿದೆ.
ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, 2029ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಈ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಯೋಜಿಸಿದೆ. ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಲಾಭದ ತಂತ್ರ ಎಂದು ಟೀಕಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಸರ್ಕಾರವು ಇದನ್ನು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತದ ಭವಿಷ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಲ್ಲಿ ಈ ‘ಡಿಲಿಮಿಟೇಶನ್’ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಲಿದೆ ಎಂಬುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
